ورم در نقاط مختلف بدن کودکان، میتواند به معنای تجمع غیرطبیعی مایع در بافتهای بدن و گاهی اوقات نشانهای از مشکلات زمینهای مهم باشد. به عنوان یک فوق تخصص قلب کودکان با بیش از دو دهه تجربه در تشخیص و درمان بیماریهای قلبی در نوزادان و کودکان، بارها با والدینی مواجه شدهام که با نگرانی از ورم پا، دست یا شکم فرزندشان به من مراجعه کردهاند. در این میان، شناخت علل احتمالی این علامت، به ویژه علل مرتبط با بیماریهای قلبی، کلیوی و کبدی، از اهمیت ویژهای برخوردار است.
در این قسمت اطلاعات کاربردی در خصوص علل قلبی ورم در نقاط مختلف بدن کودکان ارائه شده است که راهنمایی خوبی برای والدین در این زمینه است.
ورم در کودکان خطرناک است؟
ورم یا اِدم (Edema) زمانی رخ میدهد که مایع از رگهای خونی کوچک به بافتهای اطراف نشت کرده و در آنجا تجمع یابد. در کودکان، مشاهده ورم میتواند دلایل متعددی داشته باشد که برخی از آنها موقتی و نگرانکننده نیستند، مانند آسیبهای جزئی یا واکنشهای آلرژیک موضعی.
اما در مواردی، ورم میتواند زنگ خطری برای مشکلات جدیتر در سیستمهای مختلف بدن باشد. بنابراین، توجه به این علامت و بررسی علت آن ضروری است.
ورم پا در کودکان
ورم پا در کودکان میتواند ناشی از علل مختلفی باشد. بیماریهای قلبی، به ویژه نارسایی قلبی، یکی از مهمترین علل جدی ورم پا است.
نارسایی قلبی باعث کاهش توانایی قلب در پمپاژ خون میشود و منجر به تجمع مایع در بدن، به ویژه در قسمتهای پایین مانند پاها، میشود.
علل قلبی ورم پا در کودکان :
دلایل قلبی که میتوانند باعث به وجود آمدن ورم پا در نوزادان و کودکان شوند عبارتند از :
- بیماریهای مادرزادی قلب
- کاردیومیوپاتی
- روماتیسم قلبی
- بیماری کاوازاکی
- میوکاردیت
علائم قلبی همراه با ورم پا در کودکان شامل موارد زیر است:
- تنگی نفس یا تنفس سریع
- خستگی زودرس و ضعف
- تغذیه نامناسب و وزن نگرفتن مناسب (در نوزادان و شیرخواران)
- تعریق بیش از حد
- ضربان قلب سریع یا نامنظم
- کبودی پوست یا لبها (سیانوز)
- سرفه مزمن
- تورم در سایر نقاط بدن
ورم مچ پا در کودکان
ورم مچ پا در کودکان، مشابه ورم پا، به تجمع مایع در بافتهای اطراف مچ پا اطلاق میشود. این علامت میتواند به دلایل مختلفی ایجاد شود که برخی از آنها مشابه علل ورم پا هستند، اما در برخی موارد، عوامل موضعی نیز نقش دارند.
از جمله علل شایع ورم مچ پا در کودکان میتوان به آسیبهای موضعی مانند پیچ خوردگی یا رگ به رگ شدن مچ پا اشاره کرد که منجر به التهاب و تجمع مایع در ناحیه آسیب دیده میشود.
ایستادن یا راه رفتن طولانی مدت، به خصوص در هوای گرم، میتواند باعث افزایش فشار در وریدهای پا و مچ پا و در نتیجه ورم شود.
عفونتهای پوستی یا بافتهای نرم اطراف مچ پا نیز میتوانند با التهاب و ورم همراه باشند.
در موارد نادرتر، بیماریهای سیستمیک مانند بیماریهای کلیوی، کبدی یا حتی برخی از بیماریهای قلبی میتوانند منجر به ورم مچ پا شوند، اگرچه معمولاً در این شرایط، ورم در سایر نقاط بدن نیز مشاهده میشود.
واکنشهای آلرژیک به نیش حشرات یا تماس با مواد خاص نیز میتواند باعث ورم موضعی در مچ پا شود. بررسی دقیق علت ورم مچ پا در کودکان، به خصوص اگر ناگهانی باشد، همراه با درد یا علائم دیگر باشد، یا به طور مکرر رخ دهد، اهمیت دارد.
علت ورم پا در نوزاد نارس
ورم پا در نوزادان نارس میتواند به دلایل متعددی رخ دهد که اغلب مرتبط با عدم تکامل کامل سیستمهای بدن آنها است. در اینجا برخی از علل شایع ورم پا در نوزادان نارس آورده شده است:
- عدم تکامل سیستمهای کلیوی و گردش خون: نوزادان نارس سیستمهای کلیوی و گردش خون کاملاً توسعه یافتهای ندارند. این امر میتواند منجر به مشکل در دفع موثر مایعات و تنظیم حجم خون شود که در نتیجه باعث تجمع مایع و ورم میشود.
- هیپوپروتئینمی: نوزادان نارس اغلب سطح پروتئین خون پایینی دارند. پروتئینها به حفظ مایع در رگهای خونی کمک میکنند. کمبود پروتئین میتواند باعث خروج مایع از رگها به بافتها و ایجاد ورم شود.
- بیماریهای ریوی: مشکلات ریوی مانند بیماری غشای هیالین یا دیسپلازی برونکوپولمونری در نوزادان نارس شایع است. این بیماریها میتوانند باعث افزایش فشار در ریهها و قلب شده و منجر به نارسایی قلبی و ورم شوند.
- باز ماندن مجرای شریانی (PDA): PDA یک اتصال عروقی بین آئورت و شریان ریوی است که معمولاً بعد از تولد بسته میشود. در نوزادان نارس، این مجرا ممکن است باز بماند و باعث افزایش جریان خون به ریهها و قلب شود که میتواند منجر به نارسایی قلبی و ورم شود.
- آسفیکسیای پریناتال شدید: کمبود اکسیژن شدید در طول تولد میتواند به اندامهای مختلف از جمله کلیهها و قلب آسیب برساند و منجر به ورم شود.
- تزریق بیش از حد مایعات: اگر نوزاد نارس مقادیر زیادی مایع بدون پروتئین دریافت کند، میتواند باعث کاهش بیشتر غلظت پروتئین در پلاسما و تسهیل تشکیل ورم شود.
- هیدروپس فتالیس غیر ایمنی (NIHF): این وضعیت نادر با تجمع بیش از حد مایع در بافتها و اندامهای جنین یا نوزاد مشخص میشود و میتواند ناشی از عوامل مختلفی از جمله مشکلات قلبی عروقی، اختلالات کروموزومی، عفونتها و مشکلات لنفاوی باشد. نوزادان نارس بیشتر در معرض ابتلا به NIHF قرار دارند.
در صورت مشاهده ورم پا در نوزاد نارس، مهم است که به پزشک اطلاع داده شود تا علت اصلی آن مشخص شده و درمان مناسب آغاز گردد. ورم میتواند نشانهای از مشکلات جدی باشد که نیاز به مدیریت تخصصی دارند.
علت ورم دست در کودکان
ورم دست در کودکان نیز میتواند علل مختلفی داشته باشد و گاهی اوقات همراه با ورم پا دیده میشود. علل ورم دست میتواند شامل موارد زیر باشد:
- آسیبهای موضعی
- عفونتها
- واکنشهای آلرژیک
- بیماریهای کلیوی
- بیماریهای کبدی
- بیماریهای قلبی
- مشکلات لنفاوی
- استفاده از برخی داروها
علت ورم شکم در کودکان
ورم شکم یا آسیت (Ascites) به تجمع مایع در حفره شکم گفته میشود و میتواند نشانهای از مشکلات جدی در بدن کودک باشد. علل ورم شکم در کودکان میتواند شامل موارد زیر باشد:
- بیماریهای کبدی
- بیماریهای کلیوی
- بیماریهای قلبی
- عفونتها
علائم همراه با ورم شکم در کودکان که باید مورد توجه قرار گیرد و بیان کننده یک بیماری یا مشکلی جدی در سلامتی کودک است عبارتند از :
- افزایش تدریجی یا ناگهانی سایز شکم
- احساس پری یا سنگینی در شکم
- درد شکم
- کاهش اشتها
- تهوع و استفراغ
- تغییر در عادات دفع
- تورم در سایر نقاط بدن
- زردی پوست و چشمها (یرقان) در صورت وجود بیماری کبدی
همانطور که اشاره کردم، تشخیص علت ورم در کودکان، چه در پا، دست یا شکم، نیازمند یک بررسی جامع و دقیق است. با این حال، مهم است تاکید کنم که ورم میتواند ناشی از مشکلات غیر قلبی نیز باشد و تشخیص دقیق نیازمند بررسی تخصصی است.
در کلینیک فوق تخصصی قلب دکتر رجبی، با بهرهگیری از دانش روز و تجربه فراوان، به بررسی دقیق کودکانی که با ورم مراجعه میکنند، پرداخته میشود.
استفاده از روشهای تشخیصی پیشرفته، از جمله اکوکاردیوگرافی، الکتروکاردیوگرام و در صورت لزوم، سایر آزمایشات، کمک میکند تا علت اصلی ورم شناسایی شده و بهترین برنامه درمانی برای هر کودک طراحی گردد. هدف دکتر رجبی، ارائه دقیقترین تشخیص و موثرترین درمان برای حفظ سلامت قلب کودکان است.
در این مرکز تمامی آزمایش های تشخیصی بدون استفاده از داروی بیهوشی در کودکان صورت میگیرد.
چه زمانی برای ورم در کودکان به پزشک مراجعه کنیم؟
والدین باید در صورت مشاهده ورم در هر یک از قسمت های بدن فرزندشان، به خصوص اگر همراه با هر یک از علائم زیر باشد، به پزشک مراجعه کنند:
- ورم ناگهانی و شدید و بدون علت
- ورم همراه با درد، قرمزی یا احساس حرارت
- ورم همراه با تنگی نفس، خستگی، تب یا سایر علائم غیرطبیعی
- ورم در نوزادان و کودکان زیر یک سال
- ورم شکم
- ورم همراه با تغییر رنگ پوست یا زردی
- سابقه بیماری زمینهای در کودک
نتیجهگیری:
ورم در کودکان، چه در پا، دست یا شکم، علامتی است که نیازمند توجه و بررسی دقیق پزشکی است. در حالی که بسیاری از علل ورم بیخطر هستند، احتمال وجود بیماریهای جدی، از جمله مشکلات قلبی، کلیوی و کبدی، را نباید نادیده گرفت. مراجعه به پزشک متخصص و انجام بررسیهای لازم، کلید تشخیص دقیق و درمان به موقع است. با تکیه بر دانش و تخصص، میتوان به کودکان کمک کرد تا سلامت خود را بازیابند و زندگی پر نشاطی داشته باشند. اگر نگران ورم در در بدن فرزندتان هستید، در اسرع وقت با متخصص قلب اطفال مشورت کنید.
با آرزوی سلامتی برای شما و فرزند دلبندتان
دکتر ربابه رجبی فوق تخصص قلب اطفال در تهران
درخواست مشاوره تلفنی
جهت تعیین نوبت ملاقات با دکتر رجبی با شماره ۰۹۳۸۹۳۶۲۷۱۹ تماس بگیرید.
